Stiklur í miðaldasögu Hafnarfjarðar

Minnivarði um fyrstu lútersku kirkju á Íslandi, reist af Hansakaupmönnum um 1533 í Hafnarfirði

HrafnaFlóki kom fyrstur

868 –  HrafnaFlóki:  Þeir Flóki ætluðu brott um sumarit, ok urðu búnir litlu fyrir vetr. Þar sér enn  skálatoft þeira inn frá Brjánslæk, ok sleit frá þeim bátinn, ok þar á Herjólf. Hann tók þar land, sem nú heitir Herjólfshöfn. Flóki kom í Hafnarfjörð. Þeir fundu hval á eyri einni út frá firðinum ok kölluðu þar Hvaleyri. Þar fundusk þeir Herjólfr. (Landnáma, 2. kafli).

1413 – Englendingar hefja fiskútflutning frá Hafnarfirði, verslunarstaðurinn hét Fornubúðir og var á Háagranda sem er ysti tangi Hvaleyrargranda gegnt Óseyri.

1468 – Þýskir kaupmenn, sem tilheyrðu stóru Norður-Evrópsku verslunarsambandi, Hansasambandinu og nefndust því Hansakaupmenn, hefja verslun á Íslandi.

1471 – Hansakaupmenn voru fljótir að sjá kosti Hafnarfjarðar og fyrsta Hansaskipið kom til Hafnarfjarðar þetta ár.  Helstu hafnarborgir í Þýskalandi sem sendu skip hingað voru Lýbika (Lubech), Hamborg (Hamburg) og Brim (Bremen).

Enskir og þýskir berjast um verslunaryfirráð

1518 – Strax hófst barátta milli enskra kaupmanna og Hansakaupmanna um yfirráð  verslunarinnar, getið er um bardaga milli þeirra sem talinn er háður þar sem nú heitir Jófríðarstaðir en hafi áður verið nefndur Ófriðarstaðir vegna umrædds bardaga.

Sjóorrusta á miðöldum

16. öld – Smám saman náðu Þjóðverjar yfirhöndinni, þeir þóttu heiðarlegri í viðskiptum og buðu hagstæðari kjör en Englendingar, sem sagt er að hafi stolið fiski og veitt í óleyfi. Hafnarfjörður varð helsta verslunarhöfn Hansakaupmanna á Íslandi og er víða getið í evrópskum annálum á þessum tíma sem afbragðs hafnar.

1533 – Til marks um mikilvægi Hafnarfjarðar fyrir Hansakaupmennina þá reistu þeir fyrstu lútersku kirkjuna á Íslandi þetta ár en Ísland var þá enn kaþólskt, siðaskiptin urðu ekki fyrr en 1551. Þessi kirkja stóð við höfnina í Hafnarfirði, skammt frá Fornubúðum. Til minnis um þessa horfnu kirkju var árið 2003 reistur steinbogi sem stendur við flotbryggjuna í smábátahöfninni. Síðast var messað í kirkjunni haustið 1603 en kirkjan var tekin niður 1608 að tilskipan Danakonungs.

Danir grípa til sinna ráða – verslunareinokun

1602 – Hansakaupmenn juku áhrif sín og hófu útgerð frá Hafnarfirði í óþökk Danakonungs. Mikil óvild skapaðist milli þýskra og danskra og Danakonungur hóf að selja aðgang að íslenskum höfnum til erlendra kaupmanna.

Það var ekki alltaf friðsælt í Hafnarfirði

1602 – Þá urðu tímamót þegar kóngur Dana setti einokun á viðskipti á Íslandi
og eingöngu Danir máttu stunda þau.  Hansakaupmenn urðu að hætta viðskiptum
í kjölfarið og lýkur þá um leið sögu þeirra á Íslandi.

17. – 18. öld – Hafnarfjörður hélt áfram að vera mesta viðskiptahöfn og verslunarstaður landsins.

1736 – Þá var lagt til að Hafnarfjörður yrði einn af 5 fyrstu kaupstöðum Íslands og jafnframt höfuðstaður landsins en af því varð þó ekki.

1908 – Það varð ekki fyrr en 1. júní þetta ár að Hafnarfjörður fékk verðskulduð
kaupstaðaréttindi.

Heimildir:
Saga Hafnarfjarðar 1908-1983, bls 9-25, efni fengið af vef Hafnarfjarðarbæjar, www.hafnarfjordur.is, umorðað og endursagt af LJG.
Myndir fengnar að láni úr PDF skjali af vef Hafnarfjarðar,  upprunaheimild: Saga Hafnarfjarðar 1908-1983 I, bls. 9-25.